«Χαμαιλέοντες», Αλέξης Σταμάτης

Αλέξης Σταμάτης

ΧαμαιλέοντεςΟι διανοητές αντιλαμβάνονται την πραγματικότητα λίγο διαφορετικά από εμάς. Βλέπουν αθέατες πτυχές των καταστάσεων, εμβαθύνουν περισσότερο, κατανοούν πλατύτερα, εξηγούν με περιεκτικό τρόπο. Μπορούν να μας οδηγήσουν όταν χάνουμε το δρόμο μας, μπορούν να φωτίζουν το δρόμο όταν βαδίζουμε σωστά.

To Bookia μίλησε με τον Αλέξη Σταμάτη για το βιβλίο του «Χαμαιλέοντες«. Ένα βιβλίο που αγγίζει τη σύγχρονη ελληνική πραγματικότητα, προσπαθεί να ρίξει φως στις καταστάσεις που ζούμε, μας βοηθάει να κατανοήσουμε τις αιτίες, μας στηρίζει να τις αντέξουμε. Όπως λέει και ο ίδιος, «…το υλικό του συγγραφέα είναι η ανθρώπινη φύση. Και κυρίως η ανθρώπινη φύση σε κρίση. «.

Στη βάση τής σελίδας μπορείτε να συμμετάσχετε στη συζήτηση, να σχολιάσετε, να ρωτήσετε, να απαντήσετε. Ο συγγραφέας παρακολουθεί τις εξελίξεις και επεμβαίνει όπου κρίνει απαραίτητο.

Ταυτόχρονα με τη δημοσίευση αυτής της συζήτησης, διατίθενται δύο αντίτυπα τού βιβλίου για κλήρωση στο Bookia, δωρεά τού εκδοτικού οίκου Καστανιώτης.


B: κε Σταμάτη, παρόλο που η ιστορία σας διαδραματίζεται σε μεγάλο χρονικό διάστημα, 5 γενεές, το μεγαλύτερο βάρος δίνεται ή το ενδιαφέρον κερδίζεται από το Τώρα, η κατάσταση που ζούμε σήμερα στην Ελλάδα. Στο παρελθόν, μεγάλες οικονομικές και πολιτικές (ή συνδυασμένες) αναστατώσεις εκφραζόταν έντονα μέσω των τεχνών, λογοτεχνία, μουσική, ποίηση. Αυτό δεν φαίνεται να συμβαίνει σήμερα ή τουλάχιστον σε κλίμακα ανάλογη τού προβλήματος. Συμμερίζεστε αυτήν την αίσθηση και αν ναι, μπορείτε να μας βοηθήσετε να καταλάβουμε το γιατί;

ΑΣ: Αυτή την στιγμή ενώ από τη μια η «πραγματική οικονομία» βρίσκεται σε άθλια κατάσταση, ο χρόνος έχει λειτουργήσει καταλυτικά πάνω στην αντοχή του μέσου ανθρώπου Οι μαζικές αντιδράσεις έχουν καταλαγιάσει κι εκείνα που πρωταγωνιστούν είναι είτε φαινόμενα κλαδίσκου είτε εθνικισμού. Σε αυτά ας προσθέσουμε την επανάκαμψη της τρομοκρατίας για την οποία το διάστημα που σιγούσε είχα μιλήσει στο προηγούμενο βιβλίο μου (Μπορείς να κλάψεις μες στο νερό;). Τότε, όταν τα πράγματα έβραζαν, υπήρχε μια «εν θερμώ» αντίδραση καλλιτεχνών η οποία ωστόσο εκφράστηκε κυρίως με επικαιρικές καταγγελτικές  εκδηλώσεις που έτσι κι αλλιώς δεν θα άφηναν κάποιο διαχρονικό καλλιτεχνικό στίγμα.

Ξέρετε, το υλικό του συγγραφέα είναι η ανθρώπινη φύση. Και κυρίως η ανθρώπινη φύση σε κρίση. Οπότε κάθε μετακίνηση από τα καθιερωμένα συνιστά ενδιαφέρον υλικό. Εδώ φυσικά υπάρχει το παράδοξο στοιχείο που συνιστά πλέον τον ίδιο τον συγγραφέα, ο οποίος από τη μια βιώνει τα γεγονότα στο πετσί του με όποιες επιπτώσεις έχει αυτό στο νευρικό του σύστημα κι από την άλλη καλείται, όχι μόνο να έχει ένα καθαρό βλέμμα ως προς αυτά, αλλά μάλιστα ένα βλέμμα οξυμένο και εναργές. Επιπροσθέτως, την ίδια στιγμή δεν πρέπει να παρασυρθεί από την «επικαιρότητα» και ως ντοκιμαντερίστας να καταγράψει ένα «τώρα». Ο συγγραφέας οφείλει να έχει μια πρισματική οπτική, μια πολλαπλή διείσδυση στα πράγματα. Αν αναλωθεί σε μυθοπλασίες με «μηνύματα», σε «διδακτισμούς» και σε απλοποιητικά πρόσημα τύπου: «καλό-κακό», έχει χάσει το παιχνίδι.

Κρίσεις στην ιστορία υπήρξαν πολλές. Συνήθως τα καλύτερα κείμενα δεν γράφονταν εν θερμώ αλλά μετά την πάροδο ενός διαστήματος. Π.χ. τα καλύτερα βιβλία για τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο δεν γράφτηκαν κατά τη διάρκεια του αλλά αργότερα. Κατά τη διάρκεια του γράφτηκαν υπέροχες ερωτικές ιστορίες. Πόσο μάλλον σε μια εποχή σαν τη δική μας όπου η ιστορία έχει επιταχυνθεί με εκθετικούς ρυθμούς και ότι γράψω για το «τώρα» θεωρώντας το ως δεδομένο και με βάθος χρόνου, σε ένα χρόνο που θα εκδοθεί, θα είναι «μπαγιάτικο».

B: Μέσα από την ιστορία σας ζούμε την πορεία μίας οικογένειας ξεκινώντας από τα χρόνια πριν το μεγάλο πόλεμο έως το μέλλον. Αυτήν την πορεία την αντιλήφθηκα ως έναν κύκλο. Ο παππούς έχει φύγει μετανάστης στην Αμερική πριν τον πόλεμο, εκεί όπου καταλήγει και ο δισέγγονος, και αυτός ως μετανάστης. Όχι για τους ίδιους λόγους και όχι με τους ίδιους όρους, αλλά μετανάστης. Είναι αυτοί οι δύο μετανάστες το ίδιο; Οι καλύτερες προϋποθέσεις τού δεύτερου μετριάζουν την έλλειψη;

ΑΣ: Δεν θα έλεγα πως την μετριάζουν. Οι έλλειψη είναι εγγεγραμμένη στα κύτταρα μιας χώρας που προσπαθεί ουσιαστικά να συγκολληθεί μέσα από αντιφατικά υλικά, ενώ ταυτόχρονα αλληλομισιέται. Είναι γνωστό ότι η ιστορία (οι ιστορίες) κινούνται κυκλικά. Η μετανάστευση προπάππου και δισέγγονου στον ίδιο τόπο, σε μια επίσης χώρα – έφηβο με ιστορία κάποιων λίγων εκατοντάδων χρόνων, δεν είναι τυχαία.

Β: Μπορείτε να προσδιορίσετε την αιτία τής κατάστασης που ζούμε σήμερα; Είναι μία η αιτία ή μίξη πολλών; Είμαστε υπεύθυνοι εμείς οι πολίτες ή η πολιτική ηγεσία;

ΑΣ: Θα ξαναγυρίσω στην πρώτη μου απάντηση και στη φαινομενική ησυχία της σημερινής συγκυρίας Το πρώτο μέρος του δράματος παίχτηκε ακριβώς όπως αναμενόταν με την πλήρη απαξίωση του πολιτικού προσωπικού –κυρίου υπεύθυνου της κατάντιας αυτής- την οργή του κόσμου, τις συναισθηματικές αντιδράσεις, τα τσουβαλιάσματα τυπου «όλοι ίδιοι είναι». κλπ.

Τώρα -όχι πως ξαφνικά υπάρχει συναίνεση αλλά- σταδιακά αρχίζει και διαμορφώνεται και πάλι ένα κλίμα «μεταπολιτευτικό» θα έλεγε κανείς μια «Μεταπολίτευση 2» με δυο πόλους και πάλι. Υπεύθυνοι φυσικά είναι και οι δυο (πολιτικοί και πολίτες). Οι πολίτες αναδείκνυαν πολίτικη ηγεσία και η πολίτικη ηγεσία στην Ελλάδα δυστυχώς έχει φανεί ανώριμη, ανεπαρκής και αρκετές φορές μη έντιμη. Εάν εξαιρέσουμε την υπόθεση «Χρυσή Αυγή» -καθαρό σημάδι τέτοιων καιρών- παρατηρεί κανείς σήμερα μια φαινομενική «ησυχία», υπό την έννοια ότι η πόλη δεν καίγεται κάθε μήνα όπως πριν από ένα χρόνο, αλλά αυτό οφείλεται σε λόγους – όπως είπα και πριν- συλλογικής κόπωσης, εξάντλησης αλλά και στο γεγονός ότι πλέον η πλειονότητα του κόσμου που υποφέρει προσπαθεί κάπως να επιβιώσει.

Η επιβίωση είναι ισχυρότατο ένστικτο, ανάγκη του ανθρώπου και κάποια στιγμή αναλαμβάνει πρωταρχικό ρόλο. Κάποιοι δείκτες είναι θετικοί, μακάρι αυτό κάποια στιγμή να βρει την αντανάκλασή του και στην «πραγματική ζωή», γιατί εκεί προς το παρόν δεν το βλέπει κανείς.

Η πολιτική, αλλά και οι πολιτικοί εξακολουθούν ωστόσο να βρίσκονται «σε άλλο κόσμο» όπως ήταν και πριν. Τώρα όμως βγάζει μάτι. Παρακολουθούμε ένα θεατρικό φαινόμενο, αλλά πλέον ξέρουμε ότι πρόκειται περί μυθοπλασίας. Θέατρο. Και μάλιστα κακό θέατρο. Όσο ο στόχος του πολιτικού εξακολουθεί να είναι ένας: η επανεκλογή, το οποίο σημαίνει πελατειακή σχέση, διαπλοκή, μικροσυμφέροντα, ποτέ δεν θα υπάρξει ουσιαστική προσφορά από το χώρο αυτό. Θα πρέπει να είναι άλλοι οι λόγοι που κάποιος ασχολείται με την πολική. Όχι εγωιστικοί, ούτε υπόδικοι. Αλλά και από την άλλη όχθη τα πράγματα δεν είναι καλύτερα. Πέραν από τους απελπισμένους ανθρώπους στους οποίους η κρίση δεν επιτρέπει τέτοιες ψυχολογικές πολυτέλειες, όσον αφορά την ωρίμανση του μέσου Έλληνα, δυστυχώς δεν βλέπω καμία αλλαγή.

Τίποτα από όσα έγιναν δεν τον έκανε σοφότερο. Όποτε υπάρξει η ευκαιρία ξαναγίνεται ο ίδιος, χωρίς να έχει αποκτήσει ακόμη την αίσθηση του Πολίτη και της ευθύνης. Εσχάτως άρχισε πάλι να  βουτά στα μιντιακά κουτσομπολιά της δεκάρας. Και φυσικά πέφτει αμέσως και με τεράστια ευκολία σε μια από τις δυο παγίδες που ιστορικά και αποδεδειγμένα κρύβονται στη γωνία σε περιόδους κρίσης: τον λαϊκισμό και τον εθνικισμό. Φυσικά οι βαθύτερες παθολογίες που διαμόρφωσαν τον Έλληνα δεν ξεριζώνονται σε 3-4 χρόνια. Μιλάμε για τοξικές δομές που θα χρειαστούν δεκαετίες να ανατραπούν. Τα ’λεγε ο Παπαδιαμάντης πριν από πάμπολλα χρόνια (αυτό είναι μάλιστα και το μότο του βιβλίου μου «Χαμαιλέοντες»): Θα έλεγε τις ότι η χώρα αύτη ηλευθερώθη επίτηδες,  διά να αποδειχθή, ότι δεν ήτο ικανή προς αυτοδιοίκησιν. Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης  Βαρδιάνος στα Σπόρκα.

Ποια είναι η λύση; Μια. Παιδεία. Εκπαίδευση. Άλλα κι αυτή είναι τόσο διαβρωμένη, τόσο απαρχαιωμένη, τόσο ανελαστική που δεν με κάνει να αισιοδοξώ. Πάντως μια είναι επανάσταση. Η επανάσταση της γνώσης.

Β: Παιδεία λοιπόν. Διδάσκεται πιστεύετε η κοινωνική συμπεριφορά, η υπεύθυνη στάση στα κοινά, η υπέρβαση των στενών προσωπικών συμφερόντων; Υπάρχει κάποια χώρα η οποία ξεπέρασε το στάδιο τής “υπανάπτυξης”, κοινωνικής και οικονομικής, με την Παιδεία; Υπάρχει κάποια φτωχή χώρα με σπουδαία Παιδεία;

ΑΣ: Πιστεύω ότι όσα λέτε ναι, με έναν τρόπο διδάσκονται». Άλλα όχι από κάποιο ειδικό μάθημα Αγωγής του Πολίτη στο σχολείο. Διδάσκονται μέσα από καθημερινές συμπεριφορές, μέσα από ανθρώπους, μέσα από ομάδες που θα εμπνεύσουν, μέσα από πυρήνες που θα αναπτυχθούν, μέσα από υγιείς οικογένειες που θα μεγαλώσουν παιδιά με ουσιαστικές αρχές, με αίσθηση ευθύνης και μακριά από τα «Εγώ είμαι εδώ» και «φάε, φάε». Δεν θεωρώ ότι βρισκόμαστε σε υπανάπτυκτο στάδιο αλλά σε ένα στάδιο «ντεμί», σ’ ένα στάδιο απ’ όπου τσιμπολογάμε από δω κι από εκεί με αποτέλεσμα να έχουμε αυτό το παραπαίον κράτος-υβρίδιο και αυτή τη μαζική κουλτούρα που είναι ένα αμάλγαμα συμπεριφορών, που καλύπτουν ένα ευρύ φάσμα από αυτό του μαμάκια και του τζάμπα μάγκα, του «εγώ την δουλειά μου κοιτάω» και του «δε βαριέσαι» που είναι το ίδια ουσιαστικά (η μάλλον το flip side)  με εκείνο του «να καεί να καεί το μπ…  Η Βουλή» και των ανθρώπων εκείνων – δυστυχώς μειοψηφίας– των όποιων ο νους παραμονεύει φωτεινός και γνωρίζουν ότι μόνη ελπίδα για σωτηρία είναι ο Άλλος, και η προσωπική ευθύνη.

Β: Η Παιδεία και οι άλλες δομές ενός κράτους, υπηρετούν συνήθως την οικονομία και καθορίζονται από τις ανάγκες της. Συμμερίζεστε την άποψη ότι η ουσιαστική “εξέλιξη” θα προέλθει μόνον μέσα από την ανάπτυξη τής οικονομίας; Μία χώρα με μεγάλο αριθμό αυτοαπασχολούμενων (αγροτών, ελεύθερων επαγγελματιών, μικροεπιχειρηματιών), μπορεί να πειθαρχήσει;

ΑΣ:  Η ανάπτυξη της οικονομίας θα παίξει σίγουρα σημαντικό ρόλο, αν ποτέ έρθει. Αλλά εάν δεν συνοδευτεί με ουσιαστικές διαρθρωτικές αλλαγές συνειδήσεων, δεν πρόκειται να αποφέρει κάτι παρά άλλον έναν γύρο χλίδας, έστω και με νόμιμα λεφτά. Είτε οι λουλουδούδες πληρώνονται με μαύρα είτε με φορολογημένα πενηντάευρα η κατάντια είναι η ίδια. Επιμένω, πρέπει να ανοίξει ο νους του Έλληνα, να φωτίσει το μέσα του, να πάψει να ναι συμπλεγματικός, αυτιστικός, εγωτικός, τζάμπα μάγκας και εσωστρεφής. Να ανοιχτεί στον κόσμο στον Άλλον και κυρίως, στη γνώση.

Β: Αναφέρεστε σε γεγονότα, ιστορικά και μη, όχι ονομαστικά αλλά περιγραφικά, με την αναφορά κάποιου ιδιαίτερου χαρακτηριστικού τού κάθε γεγονότος. Ομολογώ ότι μου άρεσε αυτό το εύρημα αναγκάζοντάς με να κάνω συνειρμούς για να το αναγνωρίσω. Πως το εξέλαβαν οι αναγνώστες σας και ιδιαίτερα οι νεότεροι που δεν έζησαν τη νεότερη ιστορία, ιδιαίτερα μετά την μεταπολίτευση; Λειτούργησε θετικά ή αρνητικά;

ΑΣ: Με μεγάλη χαρά έχω να πω ότι λειτούργησε εξαιρετικά θετικά. Άκουσα τις καλύτερες κριτικές από άτομα μεταξύ 20-30 ετών, τα οποία φυσικά  δεν κάθισαν να σκεφτούν ποιος ήταν ο καλλιτέχνης με τα δυο προφίλ που εμφανίστηκε στο Άλσος, η ποιος ήταν ο νικητής των εκλογών όπως ανακοινώνεται σε ένα επαρχιακό  καφενείο, άλλα έμειναν στο ζουμί της αφήγησης που είναι η περιπέτειες της ανθρώπινης φύσης. Το έργο εδράζεται σε χαρακτήρες και παρακολουθεί τις πράξεις τους όταν βρίσκονται υπό πίεση. Οι ιστορικές λεπτομέρειες δε μ’ ενδιέφερε να ειπωθούν εν είδη επίκαιρων. Είναι ένα μυθιστόρημα που φιλοδοξώ ότι μπορεί να  διαβάσει ένας Νορβηγός που δεν έχει ιδέα από την ιστορία της Ελλάδας και να το απολαύσει εξίσου με έναν Έλληνα. Εάν το έχω πετύχει αυτό τότε θα είμαι πολύ περήφανος.

Β: Μου άρεσε επίσης στις αλλαγές σκηνών η τοποθέτηση απευθείας στη δράση, χωρίς εισαγωγή. Καθώς σβήνει η προηγούμενη σκηνή, λειτουργεί σαν κρύο νερό στο πρόσωπο. Μου άρεσαν και οι κοφτές εκφράσεις, σαν σημειώσεις. Αυτά έγιναν συνειδητά ή προέκυψαν δεδομένων των συνθηκών συγγραφής τού βιβλίου ή εγώ ψάχνω να βρω πράγματα εκεί που δεν υπάρχουν; 🙂

ΑΣ: Η παρατήρηση σας είναι εξαιρετικά ακριβής! Αυτό συμβαίνει. Αλλά ξέρετε, είναι κάτι που και ο ίδιος ο συγγραφέας δεν γνωρίζει ακριβώς πως το κάνει! Αυτό το έργο γράφτηκε – παρόλο το τεράστια ιστορικό του βάρος- σχεδόν συνειρμικά,  με την τη μια, με ελάχιστες σημειώσεις, σα νεράκι. Ήταν από τις δοξαστικές εκείνες συγκυρίες όπου νιώθεις ότι κάποιος στο υπαγορεύει. Το «μοντάζ» του έργου ήταν θα έλεγα «αυτόματο» δεν επενέβην εκ των ύστερων να αλλάξω κάτι. Εξού και θα είναι ένα βιβλίο που δεν θα ξεχάσω ποτέ. Σαν να εξέβαλε από μέσα μου.

Β: Ο πατέρας (Λεωνίδας) και ο γιος (Παναγιώτης) έχουν παρόμοιες εμπειρίες και αξίες. Το τονίζετε αυτό περιγράφοντας δύο πανομοιότυπες σκηνές, το περιβάλλον και τις συνθήκες που και οι δύο γνώρισαν τις γυναίκες τους, μέσα στη “φωτιά”. Στη συνέχεια όμως ο δεύτερος αλλάζει πορεία. Ήταν η έλλειψη προκλήσεων – πειρασμών στον πρώτο ή είναι η πάστα του ανθρώπου που δεν αλλάζει; Το πάλεψε ο Λεωνίδας αλλά μόλις διαμορφώθηκαν οι συνθήκες εκδηλώθηκε η φύση του;

ΑΣ: Η φύση ενός ανθρώπου δεν εξαρτάται μόνο από το  DNA του. Είναι και οι εξωτερικοί παράγοντας. Το γενικότερο κλίμα, οι «ειδικοί πειρασμοί», η ηθική της εποχής. Ο Παναγιώτης σχεδόν χωρίς να το καταλάβει βρέθηκε στη δίνη του «μεγάλου τσιμπουσιού», χωρίς σχεδόν να το καταλάβει αλλοιώθηκε έτσι όπως είδαμε δεκάδες, εκατοντάδες, χιλιάδες ανθρώπους να πηγαίνουν από την μια άκρη του φάσματος στην άλλη. Επίσης, απέκτησε εξουσία συνθήκη που καταστατικά αλλοιώνει τον άνθρωπο. Σπάνιοι οι άνθρωποι με εξουσία που έμειναν ίδιοι. Εκεί φαίνεται το τι ψύχη κουβαλάς. Το χρήμα και η εξουσία είναι για κάποιους σαν ναρκωτικό. Μόνο την περίπτωση Τσοχατζόπουλου να αναλύσει κανείς θα δει ότι εδράζεται σε μια βουλιμιαία ανάγκη για ολοένα και περισσότερα. Θα μπορούσε χωρίς ποτέ να εκτεθεί έτσι, να είχε ζήσει μια αν όχι πολυτελή, αλλά άνετη και απολαυστική, και να έχει και την υστεροφημία του, τη νέα του γυναίκα κλπ.. Όμως δεν του φτανε.. ήθελε κι άλλο.. κι άλλο… Πρόκειται για εξάρτηση. Κανονική.

Β: “Δεν μπορεί ο σπασίκλας να αλλάξει τον κόσμο” (σελ. 109). Πολλοί σπασίκλες μαζί όμως; Οι κοινωνικές αλλαγές γίνονται πάντα από πολλούς, ποτέ από έναν μόνο!

ΑΣ: Οι αλλαγές έλεγε ο Ίψεν, γίνονται από τις μειοψηφίες. Εικάζω πως εννοούσε από μειοψηφίες ανθρώπων φωτισμένων όχι από σπασικλάκια που παπαγαλίζουν το μάθημα! Από εκείνους που γυρίζουν την ακτινογραφία ανάποδα για να κάνουν τη διάγνωση, από εκείνους που όταν ήταν παιδιά χαλούσαν τα παιχνίδια τους για να δουν πως δουλεύουν.

Β: Η Νίκη “Έβλεπε τον άνδρα – θα γινόταν ένας δυνατός άνδρας” (σελ. 120). Θυμίζει λίγο τον τρόπο που τα ζώα επιλέγουν το ταίρι τους. Για την ασφάλεια; Για τη φυσική ευγονική; Λειτουργεί αυτό πιστεύετε στους σύγχρονους ανθρώπους;

ΑΣ: Αυτή η φράση εμπεριέχει πολύ «κάτω κείμενο». Προς Θεού, η ευγονική είναι αποτρόπαια και σαν σκέψη, ειδικά όταν κάποτε κάποιοι προσπάθησαν να την επιβάλλουν. Άλλο εννοούσα, ότι η κοπέλα αυτή έβλεπε στον Παναγιώτη μια δυνατή προσωπικότητα, έναν νέο που θα εξελισσόταν σε έναν σταθερό, αξονικό άντρα με αξίες και τσαγανό. Δυστυχώς για αυτήν, διαψεύστηκε οικτρά ως προς την ποιότητα των επιλογών του.

Β: Η Κέλυ, “Φαίνεται καλέ μου. Δεν χρειάζεται και πολύ να καταλάβω ότι κινείσαι στο 50 τοις εκατό των δυνατοτήτων σου, για να μην πω λιγότερο”. Έβλεπε και η Κέλυ την ίδια δύναμη αλλά σε άλλη μορφή; Είναι μία η δύναμη που έχει ένας άνθρωπος και οι άλλοι την αντιλαμβανόμαστε βάσει των δικών μας προσδοκιών;

ΑΣ: Ο Παναγιώτης ήταν ένας εξαιρετικά ευφυής άνθρωπος, ο οποίος «διάβαζε» πολύ καλά τον περίγυρο. Ήταν μια ιδιότητα που ο ίδιος αρχικά δεν είχε εκμεταλλευτεί Κι έρχεται μια «επαγγελματίας» του είδους και του την «ταΐζει». Δεν θέλει και πολύ ο άνθρωπος Το ένστικτο του, το ταλέντο του το θέτει στην υπηρεσία τού συμφέροντος και της ανέλιξης. Ξέρουμε πάμπολλους ανθρώπους από πολιτικούς μέχρι ακόμη και καλλιτέχνες που κατέστρεψαν ταλέντα στο βωμό του κέρδους, της επωνυμίας και της εύκολης αναγνωρισιμότητας.

Β: Ο Δημητρόπουλος, το σύμβολο τής εξουσίας, έχει ισχύ όποια παράταξη και να κυβερνά. Όσο και αν προσπάθησα να βρω θετικά στοιχεία σε αυτόν, απέτυχα. Τον ειρωνεύεστε “χορταστικά” συγκρίνοντάς τον με τον Σαιν Σιμόν (σελ. 139). Δεν βρίσκετε τίποτα θετικό στην εξουσία; Ούτε ηθικό ούτε πολιτικό;

ΑΣ: Νομίζω ότι τα περί εξουσίας τα έχω ήδη απαντήσει. Όσον αφορά για «θετικά» και «αρνητικά» χαρακτηριστικά, δεν είμαι άνθρωπος που πιστεύει σε πρόσημα. Τίποτα δεν είναι απόλυτα «καλό» η «κακό». Στο βιβλίο περιγράφονται δράσεις. Δράσεις ανθρώπων που συμβαίνουν υπό δύσκολες καταστάσεις και επιλογές, που όσο και απεχθείς κι αν είναι δεν παύουν να αντανακλούν μια πραγματικότητας την οποία αν θέλουμε να αλλάξουμε πρέπει πρώτα να αναγνωρίσουμε και να δούμε τα κίνητρα της. Όχι στο πρώτο επίπεδο. Στο ενόν, το βαθύ, το πυρηνικό.

Β: Η “καταστροφή” βρήκε τους κεντρικούς ήρωες απροετοίμαστους, όχι υλικώς αλλά ψυχικώς. Δεν μπόρεσαν να αντιμετωπίσουν την πτώση παρά το οικογενειακό περιβάλλον στο οποίο μεγάλωσαν. Δεν τους επηρέασε στην άνοδο και δεν τους βοήθησε στην κάθοδο η γαλούχηση και το σύστημα αξιών των γονέων. Από την άλλη, η έλλειψη αξιών στην οικογένεια τού Παναγιώτη και της Κέλυ δημιούργησαν έναν φασίστα. Είναι και τα δύο αποτυχία γονέων;

ΑΣ:  Η ελληνική οικογένεια είναι επίσης ένα πεδίο εξαιρετικά προβληματικό. Όσο κι αν οι γονείς νάταν πιο «ανθρώπινοι», όσο κι αν στην περίπτωση του Παναγιώτη το μότο του πατέρα του να ήταν η επιβίωση, όταν έρχεται η ώρα ακόμα κι ο Άγιος αμαρτάνει. Δεν είναι αθώα περιστερά ο άνθρωπος Φασίστα, υπό τη μορφή νεαρού συμπαθούντα την Χ.Α. έχουν δημιουργήσει και πολύ λιγότερο προβληματικές οικογένειες από την συγκεκριμένη. Για να μην επεκταθώ πολύ πιστεύω ότι στην πλειοψηφία της η ελληνική οικογένεια έχει πολύ τοξικά χαρακτηριστικά.

Β: Η μητέρα τού Παναγιώτη ζήτησε να ταφεί γυμνή με το πρόσωπο προς τα κάτω. Ο Παναγιώτης αυτοκτονεί γυμνός. Πως συσχετίζετε αυτές τις εν μέρει παρόμοιες συμπεριφορές;

ΑΣ: Δεν είναι κάτι που έκανα επίτηδες. Υποθέτω ότι ο καλός θεός της λογοτεχνίας λειτούργησε και δημιούργησε αυτή την σημαντικότατη συσχέτιση, για την οποία εκ των ύστερων θα μπορούσα να σας γράψω κάμποσες σελίδες.

Β: Τοποθετείτε την Λητώ από τα βόρεια προάστια στα επεισόδια στα Εξάρχεια (σελ. 361). Παρόλο που προσπαθείτε να μειώσετε το συμβολισμό, “το βόρειο προάστιο και η πλατεία, ευκολάκι”, ενισχύετε ένα στερεότυπο που θέλει τους νεαρούς από τα βόρεια να σκοτώνουν την πλήξη τους στα Εξάρχεια. Είναι έτσι;

ΑΣ: Μα η ίδια η φράση τον ειρωνεύεται τον συμβολισμό. Δεν σκοτώνουν την πλήξη τους πιστεύω όσα από τα παιδιά των ΒΠ πάνε στα Εξάρχεια. Ούτε τα Εξάρχεια είναι πια και η Κόλαση του Δάντη. Και τα δυο έχουν μυθοποιεί τόσο πολύ από έναν  αφάνταστα συμπλεγματικό, ημιτρελό άνθρωπο, που κακώς είχε την εξουσία να οπλοφορεί (τραγική αμέλεια του Κράτους) και κάποια στιγμή έκανε ένα φριχτό έγκλημα.

Β: “Γιατί σε εμένα;”, “Γιατί όχι;”. Ο καθένας νομίζει ότι η καταστροφή δεν θα βρει τον ίδιο αλλά μπορεί να βρει όλους τους άλλους. Πιστεύετε ότι ισχύει αυτή η αυταπάτη και κρατάει σε αδράνεια το λαό;

ΑΣ: Φυσικά. Αυτό είναι άλλο ένα από τα τοξικά μότο του Έλληνα. Όλα τα κακά θα συμβούν στον άλλο. Πιστεύω ότι πρέπει να έχουμε σαν δεδομένο ότι κάθε μέρα είναι ένα δώρο. Ανά πάσα στιγμή μπορούν να συμβούν τα πάντα. «Γιατί σε μένα;» δεν υπάρχει πιο ανώριμη φράση. Λες και ζει κανείς στο απυρόβλητο. Αυτό είναι τελικά. Κράτος ανώριμων που θεωρούν ότι όλα θα υπάρχουν για πάντα ίδια και υπέρ τους. Η ζωή, κι ευτυχώς, είναι ρευστό φαινόμενο που λειτουργεί με διαρκείς αλλαγές οι όποιες ενίοτε μπορεί να είναι και πολύ σκληρές. Έχοντάς το ζήσει δυο τρεις φορές στο πετσί μου, κάθε φορά που το ακούω λέω τη δίκη μου αγαπημένη φράση, «πάμε παρακάτω».

Β: Πολύ ενδιαφέρον είναι το τελευταίο τμήμα τής ιστορίας, στον μέλλον. Το μέλλον συνήθως το φανταζόμαστε ιδανικό, όπως και στο βιβλίο. Είστε αισιόδοξος για το μέλλον; Αυτό το ζοφερό παρόν δεν ήταν κάποτε μέλλον;

ΑΣ: Δε θα έλεγα ότι είναι και πολύ ιδανικό το μέλλον έτσι όπως εμφανίζεται στο τέλος του βιβλίου. Αλλά δεν θα ήθελα να επεκταθώ περισσότερο για ευνόητους λόγους. Όσο για μένα, είμαι αθεράπευτα αισιόδοξος για έναν απλό λόγο: είμαι με τη ζωή,

Β: “Μια και σπαμ δεν υπήρχαν εδώ και χρόνια”. Αυτή η πρόβλεψη μπορεί να σας κάνει πλούσιο εάν βρείτε και τον τρόπο :-). Όμως, αμέσως παρακάτω ακυρώνεται αυτή η προοπτική διότι ο ήρωας δέχεται “μήνυμα από άγνωστο”.

ΑΣ: Ο άγνωστος δεν είναι κατ’ ανάγκη σπάμερ! Και μπορώ να βάλω και στοίχημα – χωρίς να ξέρω πως θα γίνει φυσικά – ότι σε λιγότερο από 20 χρόνια που περνούν στο βιβλίο, σπαμ με την έννοια που τα ξέρουμε δεν θα υπάρχουν. Η τεχνολογία ξέρουμε πως εξελίσσεται με ιλιγγιώδεις ρυθμούς.

Β: Κλείνετε την ιστορία περιγράφοντας το φως και τα χρώματα που αντικρίζει ο τελευταίος απόγονος τής οικογένειας επιστρέφοντας στην Ελλάδα. Αυτό το λαμπρό φως έχει περιγραφεί πολλές φορές, από διαφορετικούς ανθρώπους, με διαφορετικές αφορμές αλλά με τον ίδιο περίπου τρόπο. Πιστεύετε ότι ο Ήλιος στην Ελλάδα έχει πραγματικά κάτι ιδιαίτερο; Ακόμα και συγκρινόμενος με άλλες περιοχές στο ίδιο γεωγραφικό πλάτος; Μήπως αυτές οι περιγραφές έχουν περισσότερο μεταφορική έννοια παρά κυριολεκτική;

ΑΣ: Το φως έτσι όπως το αναφέρω στο βιβλίο δεν αποσκοπεί σε ένα «λυρικό» τέλος. Έχω σπάσει τη λυρική μου χρυσαλλίδα εδώ και πολλά χρόνια. Ωστόσο έχει κάτι που πάνω μου τουλάχιστον λειτουργεί οργανικά, μου προσφέρει τον κόσμο με έναν ενίοτε σπάνιο τρόπο. Και μιλάτε σε άνθρωπο που έχει ταξιδέψει σχεδόν σε όλο τον πλανήτη.

Β: κε Σταμάτη, ποιος πιστεύετε ότι είναι ο σκοπός μίας συνέντευξης συγγραφέα για ένα βιβλίο του;

ΑΣ: Να απαντήσει σε ενδιαφέρουσες ερωτήσεις όπως αυτές που μου κάνετε. Δεν συμβαίνει πάντα.

Β: Τι επιπλέον πιστεύετε ότι πρέπει να ειπωθεί για το Χαμαιλέοντες για τους υποψήφιους αναγνώστες αλλά και για όσους το διάβασαν ήδη;

ΑΣ: Να το διαβάσουν και να μου γράψουν την γνώμη τους! Κι αν τους ενδιαφέρει είναι προς το παρόν το βιβλίο εκείνο που αγαπώ περισσότερο από όσα έχω γράψει, και λόγω περιεχομένου και λόγω των συνθηκών υπό τις όποιες γράφτηκε.

Β: Σας προσκαλώ να αποστασιοποιηθείτε από τη σχέση σας με το βιβλίο και ως αναγνώστης προς αναγνώστη να μας πείτε γιατί πιστεύετε ότι αξίζει να το διαβάσει κάποιος;

ΑΣ: Γιατί θα διαβάσει μια ιστορία που ρέει και θα καταβυθιστεί στις αντιφάσεις της ανθρώπινης φύσης αναγνωρίζοντας στο ταξίδι αυτό κάτι και από τον ίδιο.

Β: κε Σταμάτη, σας ευχαριστούμε για το χρόνο που διαθέσατε στους φίλους τού Bookia. «Ανταποδοτικά», το  Bookia μπορεί να σας βοηθήσει να διατηρήσετε μία μόνιμη επαφή με τους αναγνώστες σας. Μπορείτε να γίνετε μέλος και να δηλώσετε ότι επιθυμείτε να παρακολουθείτε το βιβλίο σας. Το Bookia θα σας ενημερώνει με email για κάθε συμβάν που σχετίζεται με αυτό, νέες κριτικές, σχόλια σε συζητήσεις, τοποθέτηση σε βιβλιοθήκες κ.ά.. Σας ευχόμαστε καλή επιτυχία όπως εσείς την ορίζετε.

Τη συνέντευξη οργάνωσε ο Παναγιώτης Σιδηρόπουλος

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s